شبکه‌های اجتماعی، رقیبِ پنهانِ تمرکزِ دانش‌آموزان
محمد کهنوجی در گفتگو با خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی کرمان ۱۴۰۰؛ گفت: با آغاز سال تحصیلی و افزایش استفاده دانش‌آموزان از شبکه‌های اجتماعی، توجه به تأثیر این فضا بر تمرکز و کیفیت یادگیری اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ موضوعی که با مدیریت صحیح می‌توان از آسیب‌های آن بر روند تحصیل جلوگیری کرد.
وی افزود: تمرکز به معنای توانایی حفظ توجه روی یک کار مشخص بدون تأثیرپذیری از محرک‌های اطراف است، در مقابل، شبکه‌های اجتماعی مانند اینستاگرام، تلگرام، تیک‌تاک، ایتا و روبیکا با اعلان‌ها و محتوای کوتاه و متنوع، به‌طور مداوم محرک‌های جدیدی در اختیار کاربر قرار می‌دهند.
مدرس سواد رسانه اظهار کرد: مغز نوجوانان همچنان در حال رشد است و بخش‌هایی از مغز که مسئول کنترل توجه، تصمیم‌گیری و مقاومت در برابر وسوسه‌ها هستند، دیرتر به بلوغ می‌رسند، در همین شرایط، شبکه‌های اجتماعی با ارائه محرک‌های سریع و پاداش‌های فوری، می‌توانند دانش‌آموز را به دریافت مداوم این پاداش‌ها عادت دهند؛ در حالی که نتیجه مطالعه و یادگیری معمولاً با فاصله زمانی بیشتری حاصل می‌شود.
وی بیان کرد: اعلان‌های تلفن همراه نیز می‌توانند تمرکز دانش‌آموز را مختل کنند، هر اعلان ممکن است یک پاداش غیرقابل پیش‌بینی باشد و همین موضوع باعث می‌شود فرد حتی بدون دریافت پیام جدید، برای بررسی گوشی خود وسوسه شود.
کهنوجی خاطرنشان کرد: از سوی دیگر، مغز نمی‌تواند چند کار شناختی پیچیده را همزمان با کیفیت مطلوب انجام دهد، زمانی که دانش‌آموز هنگام مطالعه به اعلان‌ها یا شبکه‌های اجتماعی توجه می‌کند، ذهن او مرتب میان دو فعالیت جابه‌جا می‌شود و این جابه‌جایی می‌تواند روند یادگیری را کاهش دهد.
وی عنوان کرد: استفاده از شبکه‌های اجتماعی در زمان خواب نیز یکی دیگر از عوامل تأثیرگذار است، تماشای ویدئوهای کوتاه، بررسی کانال‌ها و اسکرول مداوم می‌تواند خواب را به تأخیر بیندازد و کم‌خوابی نیز به‌طور مستقیم بر حافظه و تمرکز تأثیر می‌گذارد.
مدرس سواد رسانه اظهار کرد: مقایسه اجتماعی نیز از دیگر پیامدهای استفاده نادرست از این فضاست، مشاهده تصاویر و ویدئوهایی از زندگی‌های ایده‌آل، موفقیت‌های پی‌درپی و بدن‌های بی‌نقص می‌تواند بر ذهنیت نوجوان تأثیر بگذارد و احساس کمبود یا اضطراب ایجاد کند.
وی گفت: الگوریتم‌های شبکه‌های اجتماعی نیز با بررسی رفتار کاربر، محتوای متناسب با علایق او را پیشنهاد می‌کنند و پخش مداوم محتوا می‌تواند باعث شود فرد زمان سپری‌شده در این فضا را از دست بدهد، به این ترتیب، ممکن است فرد با هدف چند دقیقه استفاده از شبکه اجتماعی وارد شود، اما پس از نیم ساعت یا یک ساعت متوجه گذشت زمان شود.
کهنوجی بیان کرد: این وضعیت می‌تواند پیامدهایی در حوزه تحصیلی، شناختی، روحی و اجتماعی داشته باشد؛ از جمله کاهش کیفیت مطالعه، طولانی‌تر شدن زمان انجام تکالیف، افت توجه پایدار و حافظه فعال، اختلال در خواب، افزایش اضطراب، کاهش عزت نفس، مقایسه اجتماعی و احساس تنهایی، همچنین قلدری سایبری نیز می‌تواند آسیب‌های دیگری برای نوجوانان ایجاد کند.
وی ادامه داد: با این حال، تأثیر شبکه‌های اجتماعی برای همه افراد یکسان نیست، استفاده فعال و هدفمند، مانند یادگیری یک مهارت یا ارتباط با دوستان واقعی، می‌تواند آثار مثبتی داشته باشد؛ اما استفاده طولانی‌مدت و غیرهدفمند، به‌ویژه در صورت نداشتن سواد رسانه‌ای کافی، احتمال آسیب را افزایش می‌دهد، مدت استفاده، نحوه استفاده و سن کاربر نیز از عواملی هستند که می‌توانند میزان این تأثیر را تغییر دهند.
مدرس سواد رسانه عنوان کرد: برای کاهش وابستگی دانش‌آموزان به شبکه‌های اجتماعی، پیشنهاد می‌شود هنگام مطالعه، گوشی تلفن همراه در اتاق دیگری قرار داده شود و اعلان‌های آن نیز خاموش باشد، استفاده از تکنیک پومودورو، شامل ۲۵ دقیقه مطالعه و پنج دقیقه استراحت، نیز می‌تواند به مدیریت زمان مطالعه کمک کند؛ البته بهتر است زمان استراحت صرف شبکه‌های اجتماعی نشود.
وی افزود: تعیین زمان مشخص برای استفاده از شبکه‌های اجتماعی، قرار ندادن گوشی در رختخواب و حذف برنامه‌هایی مانند شبکه‌های اجتماعی و بازی‌های آنلاین از صفحه اصلی تلفن همراه نیز می‌تواند دسترسی و وسوسه استفاده مداوم را کاهش دهد، مطالعه عمیق و یادداشت‌برداری نیز از دیگر راهکارهای تقویت تمرکز و یادگیری است.
کهنوجی خاطرنشان کرد: والدین نیز در این زمینه نقش مهمی دارند و باید خودشان الگوی مناسبی برای فرزندان باشند، گفتگوی بدون قضاوت، توافق خانوادگی درباره میزان استفاده از گوشی و نظارت حمایتی به جای کنترل مستقیم، می‌تواند به مدیریت بهتر استفاده دانش‌آموزان از فضای مجازی کمک کند.
مدرس سواد رسانه در ادامه گفت: در مدارس نیز آموزش سواد رسانه‌ای، اختصاص زمان‌هایی بدون گوشی، ارائه تکالیف عمیق و پژوهش‌محور و استفاده از ظرفیت مشاوران می‌تواند به کاهش استفاده بی‌هدف دانش‌آموزان از فضای مجازی کمک کند.
وی بیان کرد: هدف، حذف کامل شبکه‌های اجتماعی نیست؛ این فضا می‌تواند ابزاری برای ارتباط، یادگیری و خلاقیت باشد. مسئله اصلی، استفاده آگاهانه و مدیریت‌شده از این ابزارهاست، تمرکز مانند عضله است؛ با تمرین تقویت می‌شود و استفاده نادرست و مداوم از محرک‌های مختلف می‌تواند آن را تضعیف کند.
کهنوجی افزود: در نهایت، هدف آن است که دانش‌آموزان به جای مصرف‌کننده صرف محتوا، به کاربران آگاه فضای مجازی تبدیل شوند و بتوانند ضمن بهره‌گیری مفید از این فضا، سواد رسانه‌ای را در میان همسالان خود نیز ترویج کنند.
انتهای خبر/ ک